Korona Europy

1. WIADOMOŚCI OGÓLNE

Afryka jest częścią świata obejmującą swoim zasięgiem cały kontynent afrykański wraz z jego szelfem oraz części Oceanów Atlantyckiego i Indyjskiego. Od Europy oddziela ją Cieśnina Gibraltarska i Morze Śródziemne, natomiast granica z Azją przebiega Kanałem Sueskim, Zatoką Sueską, Morzem Czerwonym, następnie poprzez cieśninę Bab al-Mandab i Zatokę Adeńską. Granicę na oceanach można poprowadzić, mniej więcej, grzbietami oceanicznymi. I tak, na Oceanie Indyjskim Grzbietem Arabsko-Indyjskim, Środkowoindyjskim i Zachodnioindyjskim, natomiast na Oceanie Atlantyckim Grzbietem Północnoatlantyckim, Południowoatlantyckim i Afrykańsko-Antarktycznym.

Szelf kontynentalny Afryki jest bardzo wąski (ok. 50 - 100 km; jedynie na południu jego szerokość dochodzi do 250 km i tworzy on w tym miejscu płyciznę Agulhas), więc znajduje się na nim stosunkowo niewiele wysp. Pomijając maleńkie, przybrzeżne wysepki, na Morzu Śródziemnym są to: Pantelleria, Wyspy Pelagijskie, Dżuzur Karkanna i Dżarba (połączona z lądem groblą). Na Morzu Czerwonym leżą archipelagi Dahlak i Sawakin. Na szelfie wschodnim (w obrębie Oceanu Indyjskiego) znajdują się Sokotra i Abd al-Kuri oraz przybrzeżne wyspy Pemba, Zanzibar, Mafia i Ilha do Bazaruto. I wreszcie na szelfie atlantyckim leży archipelag Bijagós.

Do Afryki należą także wyspy nie leżące na cokole kontynentalnym. Na Oceanie Indyjskim są to: Czagos, Maskareny, Madagaskar, Komory, Seszele, Amiranty, Agalega, Aldabra i Providence, natomiast na Oceanie Atlantyckim leżą: Madera, Wyspy Kanaryjskie, Wyspy Zielonego Przylądka, Wyspa Wniebowstąpienia, Wyspa Świętej Heleny, Tristan da Cunha i Gough oraz wyspy Zatoki Gwinejskiej (Bioko, Annobón, Wyspa Książęca i Wyspa Świętego Tomasza).

Najwyższym punktem Afryki jest Uhuru (5895 m n.p.m.) na szczycie Kibo w masywie Kilimandżaro na terytorium Tanzanii. Najniżej położonym miejscem jest jezioro Assal (-150 m n.p.m.) w Dżibuti. Jest to bezodpływowe, słone jezioro o zmiennej powierzchni (50-100 km²), położone w zapadlisku tektonicznym Afar i otoczone przez góry pochodzenia wulkanicznego. Skrajne lądowe punkty tej części świata to: należąca do Tunezji wysepka La Galita (Dżazirat Dżalita) na Morzu Śródziemnym - najdalej na północ wysunięty punkt Afryki, archipelag Czagos, na którym leży Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego - najdalej na wschód wysunięty punkt Afryki, atlantycka wyspa Gough, będąca częścią Świętej Heleny, terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii - najdalej na południe wysunięty punkt Afryki, wyspa Santo Antao w archipelagu Wysp Zawietrznych, należących do Republiki Zielonego Przylądka - najdalej na zachód wysunięty punkt Afryki.

2. PODZIAŁ POLTYCZNY

Afryka wiedzie prym wśród wszystkich części świata, jeśli chodzi o ilość państw znajdujących się na jej obszarze. W obrębie Afryki swoje terytoria ma 59 niepodległych państw, z tego 53 to państwa afrykańskie, tzn. takie, których stolica leży w tej części świata. Dwa z tych państw, Egipt i RPA, mają swoje terytoria również w innych częściach świata, odpowiednio w Azji i Antarktyce. Oprócz tego znajdują się tutaj terytoria pięciu europejskich krajów (Francja, Hiszpania, Portugalia, Wielka Brytania i Włochy) oraz jednego azjatyckiego (Jemen). Do tego dochodzą jeszcze dwa państwa, z których jedno, Sahara Zachodnia ma nieuregulowany status ale znajduje się na liście, a drugie, Somaliland, nie jest uznawane na arenie międzynarodowej.

3. KORONA AFRYKI

1. Algieria
Najwyższy punkt: Tahat
Wysokość n.p.m.: 2918 m
Położenie: 23°18′ N 5°32′ E; Atakur/Al-Hajjār (Ahaggar)/Sahara
Tahat jest wygasłym wulkanem położonym w krystalicznym masywie Atakur, w górach Ahaggar w środkowej części Sahary. Masyw ten znajduje się w pd.-wsch. części Algierii, w obrębie prekambryjskiej tarczy Ahaggar. Pierwszego europejskiego wejścia na szczyt dokonano w 1912 roku, choć niektóre źródła podają, że pierwszym zdobywcą był Wyss Dunant w 1931 roku. Starsze źródła podają wysokość szczytu równą 3003 m n.p.m. Najdogodniejszym punktem wypadowym w Atakur jest miasto Tamanghasset [Tamanghist], gdzie znajduje się również port lotniczy.

2. Angola
Najwyższy punkt: Morro de Môco [Serra Môco] (Moko)
Wysokość n.p.m.: 2620 m
Położenie: Bié (Bije)/Great Escarpment (Wielkie Urwisko)
Moko jest ostańcem zbudowanym z odpornych na wietrzenie skał krystalicznych i znajduje się w zach. Angoli. Jest najwyższym szczytem wyżyny Bije, stanowiącej pn. kraniec Wielkiego Urwiska (jest to system progów tektonicznych, którymi do oceanów Atlantyckiego i Indyjskiego opada płaskowyż z kotliną Kalahari).
Integralną częścią Angoli jest Cabinda (Kabinda) - jedna z 18 prowincji, stanowiąca półenklawę, oddzielona od reszty kraju wąskim (37 km) pasem lądu należącym do Demokratycznej Republiki Konga (dawny Zair) i dającym jej dostęp do Oceanu Atlantyckiego. Najwyższy punkt Kabindy nie przekracza 900 m i znajduje się na wschodzie prowincji przy granicy z Kongiem w górach Mayombé, które stanowią fragment Progu Dolnej Gwinei oddzielającego niziny nadbrzeżne od Kotliny Konga.

3. Benin
Najwyższy punkt: Mont Sokbaro
Wysokość n.p.m.:  641 m
Położenie: Atakora/Górna Gwinea
Mont Sokbaro leży w pn.-zach. części Beninu, w górach Atakora, które są pn. przedłużeniem gór Togo.

4. Botswana
Najwyższy punkt: Tsodilo Hills
Wysokość n.p.m.: 1489 m
Położenie: Otse/Kalahari
Tsodilo Hills jest najwyższym punktem płaskowyżu Otse, znajdującego się na pd.-wsch. Botswany i kotliny Kalahari.

5. Burkina Faso
Najwyższy punkt: Téna Kourou [Pic de Nakourou]
Wysokość n.p.m.:  749 m
Położenie:  Mossi/Wyżyna Gwinejska
Téna Kourou znajduje się w zach. części wyżyny Mossi, stanowiącej wsch. kraniec Wyżyny Gwinejskiej.

6. Burundi

Najwyższy punkt: Mount Heha
Wysokość n.p.m.: 2760 m
Położenie: Heha/Wielki Rów Zachodni/Wielkie Rowy Afrykańskie
Mount Heha jest najwyższym szczytem masywu górskiego Heha, ciągnącego się południkowo na zachodzie kraju. Heha leży w obrębie Wielkiego Rowu Zachodniego, który wchodzi w skład systemu Wielkich Rowów Afrykańskich.

7. Czad
Najwyższy punkt: Emi Koussi (Emi Kussi)
Wysokość n.p.m.: 3415 m
Położenie: 19°50′ N 18°30′ E; Tibesti/Sahara Emi Kussi jest wygasłym wulkanem, na którego wierzchołku znajduje się rozległy krater o średnicy prawie 20 km i głębokości 800 m. Leży w północnej części Czadu, w środkowej Saharze, w prekambryjskim masywie Tibesti. Został zdobyty przez Anglików w 1957 roku. Punktami wypadowymi w masyw Tibesti są miasta Zouar i Bardai. Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Czadu, N'Djamena (Ndżamena).

8. Demokratyczna Republika Konga
Najwyższy punkt: Margherita [Pic Marguerite]
Wysokość n.p.m.: 5109 m
Położenie: 0°23′ N 29°52′ E; Mont Ngaliema (Mount Stanley)/Ruwenzori/Wielki Rów Zachodni/Wielkie Rowy Afrykańskie
Margherita jest kulminacyjnym punktem Mount Stanley, najwyższego szczytu w masywie Ruwenzori, który tworzy zachodnią krawędź Wielkiego Rowu Zachodniego. Szczyt znajduje się na granicy z Ugandą i jest jednocześnie najwyższym punktem DRK i Ugandy. Zbudowany jest ze skał krystalicznych. W obrębie szczytu Mount Stanley, oprócz Margherita, możemy wyróżnić jeszcze osiem wierzchołków: Alexandra (5091 m), Albert (5087 m), Savoia (4977 m), Ellena (4968 m), Elizabeth (4929 m), Phillip (4920 m), Moebius (4916 m) i Great Tooth (4603 m). Na Mount Stanley przez cały rok leży śnieg, a na zboczach znajdują się lodowce.
W samym masywie Ruwenzori znajduje się sześć szczytów. Są to: Mount Stanley, Mount Speke (składający się z czterech wierzchołków: Vittorio Emanuele - 4890 m, Ensonga - 4865 m, Johnston - 4834 m i Trident - 4572 m), Mount Baker (w skład którego wchodzi pięć wierzchołków: Edward - 4843 m, Semper - 4795 m, Wollaston - 4627 m, Moore - 4624 m i Grauer Rock - 4484 m), Mount Emin (dwa wierzchołki: Umberto - 4798 m i Kraepelin - 4792 m), Mount Gessi (Iolanda - 4715 m i Bottego - 4699 m) i Mount Luigi (Sella - 4626 m, Weismann - 4620 m i Okusoma - 4578 m).
Mount Stanley został zdobyty w 1906 roku przez J. Petigax, C. Ollier i J. Brocherel, uczestników wyprawy L. di Savoia (ks. Abruzzów).
W masyw Ruwenzori najlepiej udać się z miejscowości Mutsori w DRK lub Bugoye w Ugandzie. Najbliższymi, międzynarodowymi portami lotniczymi są: Kampala w Ugandzie, Kigali w Rwandzie, Bujumbura w Burundi i Nairobi w Kenii.

9. Dżibuti
Najwyższy punkt: Moussa Ali (Musa Ali)
Wysokość n.p.m.: 2063 m
Położenie: Moussa Ali (Musa Ali)/Wyżyna Abisyńska
Musa Ali jest najwyższym szczytem masywu o tej samej nazwie, będącego wschodnim ograniczeniem Wyżyny Abisyńskiej i jednocześnie krawędzią zapadliska tektonicznego Afar (część systemu Wielkich Rowów Afrykańskich), w którym znajduje się najniższy punkt Afryki.

10. Egipt
Najwyższy punkt: Dżabal Szaib al-Banat
Wysokość n.p.m.: 2187 m
Położenie: Άtbāy (Atbaj, Góry Czerwonomorskie)
Dżabal Szaib al-Banat jest trzecim pod względem wysokości masywem gór Atbaj (dwa pierwsze to, znajdujące się w Sudanie, Dżabal Uda - 2259 m i Dżabal Asoteriba - 2217 m). Atbaj leży we wschodnim Egipcie i Sudanie. Rozciąga się równolegle do wybrzeża Morza Czerwonego na długości ponad 1000 km, od Wyżyny Abisyńskiej aż po deltę Nilu. Dżabal Szaib al-Banat jest najwyższym szczytem afrykańskiej części Egiptu. Najwyższym szczytem kraju jest Jabal Katrina [Mount Catherine] (Góra Świętej Katarzyny) - 2637 m, znajdujący się na półwyspie Synaj, należącym do Azji.

11. Erytrea
Najwyższy punkt: Soira
Wysokość n.p.m.: 3013 m
Położenie: Wyżyna Erytrejska/Wyżyna Abisyńska
W niektórych źródłach podawana jest również wysokość 3018 m.

12. Etiopia
Najwyższy punkt: Ras Dejen [Ras Dashen, Ras Dashen Terara, Ras Dascian, Mount Ras Dashen, Ras Dashan] (Ras Daszan)
Wysokość n.p.m.: 4620 m
Położenie: 13°15′ N 38°24′ E; Simen Mountains (Semien)/Wyżyna Północno-Zachodnia/Wyżyna Abisyńska
Ras Daszan jest wygasłym wulkanem i najwyższym szczytem całej Wyżyny Abisyńskiej. Jako pierwsi weszli na wierzchołek Ferret i Galinier w 1841 roku. Najdogodniejszym punktem wypadowym w góry Semien jest miasto Gonder, gdzie znajduje się siedziba Semyen Mountains National Park. Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Etiopii, Addis Abeba.

13. Francja
Najwyższy punkt: Piton des Neiges
Wysokość n.p.m.: 3069 m
Położenie: 21°05′ S 55°29′ E Île de la Réunion (Reunion)
Piton des Neiges jest wygasłym, zerodowanym wulkanem, znajdującym się w starszej geologicznie, północnej części wyspy Reunion. Posiada trzy rozległe kaldery: Mafate, Salazie i Cilaos o niemal pionowych ścianach przekraczających 1000 m. Dna tych kalder oraz łagodnie nachylone stoki wulkanu są wykorzystane rolniczo. Opady na szczycie, często w postaci śniegu, wynoszą ponad 3000 mm. Bazą dla wycieczek na szczyt jest miasto Saint-Denis - ośrodek administracyjny Reunionu, gdzie znajduje się również międzynarodowy port lotniczy.
Reunion jest jednym z czterech zamorskich departamentów Francji o takim samym statusie, jak pozostałe 96 departamentów znajdujące się w 22 regionach Francji. W skład tego departamentu wchodzi wyspa Reunion oraz 5 dependencji znajdujących się na wyspach Oceanu Indyjskiego. Są to: Île Tromelin (Tromelin Island), Île Europa (Europa Island), Bassas da India, Île Juan de Nova (Juan de Nova Island) i Îles Glorieuses (Glorioso Islands, Wyspy Glorieuses).
W południowej części wyspy Reunion (21°14′ S 55°43′ E) znajduje się aktywny wulkan Piton de la Fournaise [Fournaise, La Fournaise, Volcan de la Fournaise] o wysokości 2631 m. Jego ostatnie erupcje miały miejsce w 1986 i 1992 roku.
Tromelin jest maleńką wyspą o powierzchni 1 km² leżącą na Oceanie Indyjskim, na wschód od Madagaskaru i na północ od Maskarenów (15°52′ S 54°25′ E). Na wyspie znajduje się jeden pas dla samolotów (trudno to nazwać lotniskiem) oraz stacja meteorologiczna. Najwyższy punkt wyspy sięga 7 metrów ponad poziom oceanu. Europa jest wyspą o powierzchni 28 km² znajdującą się w Kanale Mozambickim, mniej więcej w połowie drogi między południowym Mozambikiem a południowym Madagaskarem (22°20′ S 40°22′ E). Wyspa stanowi otwarty atol o średnicy ok. 5 km. Podobnie jak na wyspie Tromelin, znajduje się tu stacja meteorologiczna i pas lotniskowy. Najwyżej położony punkt wyspy ma wysokość 24 m.
Bassas da India jest wierzchołkiem wulkanu znajdującym się prawie całkowicie pod powierzchnią wody. Krawędź krateru stanowi podwodny atol o średnicy ok. 8 km. Nad powierzchnię oceanu wystaje tylko kilka wulkanicznych skał, których łączna powierzchnia wynosi ok. 0,2 km². Najwyższa skała wystaje 2,4 m nad powierzchnię wody. Bassas da India znajduje się na północ od Europy (21°30' S 39°50' E).
Juan de Nova jest wysepką o powierzchni 4,4 km² znajdującą się na zachód od Madagaskaru, w obrębie szelfu tej wyspy (17°03′ S, 42°45′ E). Ma kształt wrzeciona o wymiarach ok. 5 x 1 km. Znajduje się tam pas dla samolotów i stacja meteorologiczna. Z wyspy Juan de Nova sprowadza się rocznie ponad 12000 ton guano. Kulminacyjny punkt wyspy położony jest na wysokości 10 m n.p.m.
Wyspy Glorieuses znajdują się na Oceanie Indyjskim, na północny wschód od archipelagu Komorów i na północny zachód od Przylądka Bobaomby (Ambre) stanowiącego północny kraniec Madagaskaru. Współrzędne geograficzne Wysp Glorieuses to 11°30′ S 47°20′ E. Archipelag ten składa się z dwóch koralowych, porośniętych roślinnością, wysepek, Île Glorieuse i Île du Lys, oraz trzech skał wystających ponad poziom morza: Verte Rocks, Wreck Rock i South Rock. Całkowita powierzchnia wysp wynosi 5 km². Najwyższy punkt archipelagu sięga 12 m n.p.m. i leży na Île Glorieuse, największej wyspie archipelagu, na której znajduje się również stacja meteorologiczna i pas dla samolotów.
Francja ma w Afryce jeszcze jedną posiadłość - Mayotte [Collectivité territoriale de Mayotte] (Majotta). Jest to tzw. wspólnota terytorialna, czyli ma pośredni status pomiędzy terytorium zamorskim a zamorskim departamentem. Znajduje się w archipelagu Komorów - stanowi ich południowo-wschodni kraniec (12°50′ S 45°10′ E). W skład Majotty wchodzą dwie główne, zamieszkane wyspy pochodzenia wulkanicznego: Mayotte [Grande Terre] (Majotta) o powierzchni 362 km² oraz, znacznie od niej mniejsza, Île Pamanzi [Petite Terre] (Pamanzi) o powierzchni 11 km², ponadto ok. 30 małych niezamieszkanych wysepek, z których największą jest Chissioi M'Zamboro [Chissioua Mtsamboro]. Całkowita powierzchnia wszystkich wysp wynosi 376 km². Główną wyspę przecina południkowo wulkaniczny łańcuch górski z najwyższym wzniesieniem Majotty - Mount Bénara (Benara) o wysokości 660 m n.p.m.

14. Gabon
Najwyższy punkt: Milondo
Wysokość n.p.m.: 1020 m
Położenie: Monts Chaillu [Massif du Chaillu] (Chaillu)
Milondo jest najwyższym szczytem masywu górskiego Chaillu rozciągającego się z północnego-zachodu na południowy wschód na długości ok. 200 km, zbudowanego z prekambryjskich granitów. Drugim co do wysokości szczytem tego masywu jest Mont Iboundji (Iboundji) - 980 m n.p.m. Dawniej jego wysokość szacowano na 1575 lub 1580 m, stąd w wielu źródłach to on figuruje jako najwyższy szczyt Gabonu.

15. Gambia
Najwyższy punkt: -
Wysokość n.p.m.:  180 m
Położenie: dolina rzeki Gambia
Gambia zajmuje wąski pas terytorium wcinający się w obszar Senegalu, całkowicie położony w dolinie rzeki Gambia i w związku z tym jest krajem wybitnie nizinnym. Jedynie z dala od rzeki są wyżej położone tereny, gdzie znajdują się piaskowcowe wzgórza o płaskich szczytach nieprzekraczające wysokości 180 m n.p.m.

16. Ghana
Najwyższy punkt: Mount Afadjoto (Afadjoto)
Wysokość n.p.m.:  886 m
Położenie: Togo
Afadjoto znajduje się w starych górach zrębowych Togo, ciągnących się południkowo na granicy Ghany i Togo.

17. Gwinea
Najwyższy punkt: Mont Nimba (Nimba)
Wysokość n.p.m.: 1752 m
Położenie: Nimba
Mont Nimba jest najwyższym punktem Gwinei i Wybrzeża Kości Słoniowej oraz najwyższym szczytem masywu górskiego Nimba znajdującego się na granicy Gwinei, Liberii i Wybrzeża Kości Słoniowej. Jest to masyw zbudowany głównie z paleozoicznych skał wulkanicznych objęty Parkiem Narodowym Nimba, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO.

18. Gwinea Bissau
Najwyższy punkt: -
Wysokość n.p.m.:  300 m
Położenie: Fouta Djalon (Futa Dżalon)
Najwyższy punkt kraju znajduje się w południowo-wschodniej części Gwinei Bissau, na pogórzu Futa Dżalon - masywu górskiego w zachodniej Gwinei, zbudowanego z paleozoicznych skał magmowych (głównie gabra i bazalty), przykrytych piaskowcami. Najwyższym szczytem Futa Dżalon jest Tamgué (1538 m) znajdujący się na terytorium Gwinei.

19. Gwinea Równikowa
Najwyższy punkt: Pico de Santa Isabel [Pico Basile] (Santa Isabel)
Wysokość n.p.m.: 3008 m
Położenie: Bioko
Santa Isabel leży na wulkanicznej wyspie Bioko znajdującej się w zatoce Bonny (Zatoka Gwinejska), w pobliżu wybrzeży Kamerunu. Wyspa (i szczyt) stanowi szczytową część podmorskiego wulkanu, leżącego w strefie wielkiej dyslokacji tektonicznej biegnącej od masywu Tibesti przez wyżynę Adamawa i masyw Kamerun do Wyspy Świętego Tomasza. Na Bioko znajduje się stolica Gwinei Równikowej - Malabo.
Najwyższym punktem kontynentalnej części Gwinei Równikowej jest szczyt Mitra (1200 m) znajdujący się w Monts de Cristal/Montes de Cristal (Góry Krystaliczne). Góry te ciągną się z północnego zachodu na południowy wschód na długości ponad 200 km, przez terytoria Gwinei Równikowej i Gabonu i stanowią fragment Progu Dolnej Gwinei. Góry Krystaliczne zbudowane są z granitów i gnejsów i opadają stromą krawędzią ku nizinie nadbrzeżnej Oceanu Atlantyckiego.

20. Hiszpania
Najwyższy punkt: Pico de Teide [El Teide, Pico del Teide]
Wysokość n.p.m.: 3718 m
Położenie: 28°20′ N 16°45′ W; Tenerife (Teneryfa)/Islas Canarias (Wyspy Kanaryjskie)
Pico de Teide jest najwyższym szczytem całej Hiszpanii. Znajduje się na wyspie Teneryfie w archipelagu Wysp Kanaryjskich, stanowiących autonomiczny region Hiszpanii. Do Hiszpanii należą jeszcze dwa terytoria znajdujące się w Afryce. Są to Ceuta i Melilla [Ciudad Autónoma de Melilla] - autonomiczne półenklawy na terytorium Maroka, nad Morzem Śródziemnym. Oba uzyskały autonomię w 1995 roku.
Ceuta przed uzyskaniem autonomii była częścią hiszpańskiej prowincji Kadyks. Terytorium to, o powierzchni 19,7 km², leży nad Cieśniną Gibraltarską i zajmuje skalisty półwysep połączony z lądem wąskim przesmykiem. Najwyższym punktem Ceuty jest Monte Hacho (203 m), jeden ze słupów Herkulesa (drugim jest oczywiście Skała Gibraltarska).
Melilla leży w północno-wschodniej części Maroka, na półwyspie Guelaia. Oprócz części lądowej, terytorium to obejmuje również skaliste wysepki u wybrzeży Maroka: Islas Chafarinas, Penón de Alhucemas i Penón de Vélez de la Gomera. Łączna powierzchnia wynosi 12,5 km². Przed uzyskaniem autonomii Melilla należała administracyjnie do prowincji Málaga.

21. Jemen
Najwyższy punkt: Dżabal al-Dżahir
Wysokość n.p.m.: 1503 m
Położenie: Sukutra (Sokotra)
Dżabal al-Dżahir jest najwyższym szczytem Sokotry i afrykańskiej części Jemenu, w skład której wchodzą cztery wyspy znajdujące się na szelfie Afryki, na wschód od przylądka Ras Asir (Guardafui, Caseyr) na półwyspie Somalijskim. Oprócz największej - Sokotry (o powierzchni 3600 km²), są to: Abd al-Kuri, Samha i Darza.

22. Kamerun
Najwyższy punkt: Fako [Great Cameroon, Mongo-ma-Lobo]
Wysokość n.p.m.: 4070 m
Położenie: 4°12′ N 9°11′ E; Mont Cameroun/Cameroon Mountain (Kamerun)
Fako, zwany także Wielkim Kamerunem lub Mongo-ma-Lobo (Mountain of Thunder), jest wyższym z dwóch wyraźnych wierzchołków wulkanicznego masywu Kamerun. Drugi, zwany Little Cameroon, ma wysokość 1774 m. Cały masyw zwany jest przez miejscową ludność Mongo-mo-Ndemi, czyli Mountain of Greatness.
Masyw Kamerunu jest przedłużeniem wyżyny Adamawa i leży na linii wielkiej dyslokacji tektonicznej biegnącej od masywu Tibesti po wyspy Bioko i Annobón na Oceanie Atlantyckim (patrz informacje o Santa Isabel w Gwinei Równikowej). Leży tuż nad samym wybrzeżem i zatrzymując wilgotne masy powietrza przynoszone przez Prąd Gwinejski, na zachodnich i południowo-zachodnich stokach powoduje największe w Afryce opady, dochodzące do 10 000 mm (w 1919 roku, w mieście Debundja, spadło ok. 14 metrów(!) deszczu). Ze względu na położenie, Kamerun jest bardzo aktywnym wulkanem - w XX wieku wybuchał 7 razy. Ostatnia gwałtowna erupcja miała miejsce 28 marca 1999 roku. Wcześniejszy, potężny wybuch odnotowano w 1959 roku, a w 1982 nastąpiła niewielka erupcja. Na wierzchołku znajduje się krater o średnicy 1 km, a liczne boczne stożki i kratery leżą na łagodnie nachylonych stokach masywu. Na wysokości 1830-3360 m znajdują się jaskinie lawowe, z których największą jest Gaskin o długości 450 m (na wysokości 2855 m) - atrakcja turystyczna przy szlaku wiodącym na szczyt. Kamerun został zdobyty w 1861 roku przez angielskiego podróżnika Sir Richarda F. Burtona, a w 1884 na wierzchołek weszli uczestnicy polskiej wyprawy do Kamerunu - S. Rogoziński i L. Janikowski. Punktem wypadowym na szczyt jest miasto Buea, leżące na południowym stoku, a najbliższy port lotniczy znajduje się w Douala (Duala).

23. Kenia
Najwyższy punkt: Batian
Wysokość n.p.m.: 5199 m
Położenie: 0°09′ S 37°18′ E; Kirinyaga, Mount Kenya (Kenia)
Batian jest najwyższym z trzech ostrych wierzchołków wulkanicznego masywu Mount Kenya, w języku suahili zwanego Kirinyaga. Dwa pozostałe to Nelion - 5188 m i Lenana - 4985 m. Pomiędzy wierzchołkami spływa kilkanaście lodowców, z których największe to Lewis i Tyndall. Kenia jest drugim pod względem wysokości szczytem w Afryce (po Kilimandżaro). Partie szczytowe masywu tworzą trzy wspomniane turnie zbudowane z fojaitu (magmowa skała głębinowa), natomiast niżej stoki są łagodnie nachylone. W północnej części masywu występują jaskinie wulkaniczne, m.in. Shiptona. Powyżej 3300 m rozciąga się Park Narodowy Kenia o pow. 72 tys. ha. Szczyt został zdobyty w 1899 roku przez Halforda J. Mackindera, C. Olliera i J. Brocherela. W 1974 i 1975 roku miały miejsce polskie wyprawy w masyw Kenii. Punktem wypadowym w rejon tego wygasłego wulkanu jest, leżące u jego zachodniego podnóża dokładnie na równiku, miasto Nanyuki, a najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Kenii - Nairobi.

24. Komory
Najwyższy punkt: Karthala, Le Kartala (Kartala)
Wysokość n.p.m.: 2361 m
Położenie: Njadzidja [Njazidja], Grande Comore (Wielki Komor)
Kartala jest aktywnym wulkanem i najwyższym wzniesieniem archipelagu Komorów. Leży w południowej części wyspy Wielki Komor. Na wierzchołku znajduje się krater o średnicy 3 km. Wulkan ten ma łagodnie nachylone stoki, na południu porośnięte lasem do wysokości 1800 m. Ostatni wybuch Kartali miał miejsce w 1977 roku.
Na wyspach archipelagu Komorów leżą terytoria dwóch krajów - niepodległe państwo Komory i Majotta (wspólnota terytorialna Francji). W skład państwa Komory wchodzą trzy duże wyspy: Wielki Komor o powierzchni 1146 km², Nzwami [Nzwani, Ndzuwani] dawniej zwana Anjouan o powierzchni 424 km², Mwali dawniej zwana Mohéli o powierzchni 290 km² oraz kilkanaście małych wysepek. Archipelag pochodzenia wulkanicznego jest zbudowany głównie z bazaltów (najstarsze pochodzą z miocenu). Najwyższym szczytem wyspy Nzwami jest wygasły wulkan N'Tingui - 1595 m, natomiast najwyższy punkt wyspy Mwali osiąga ok. 800 m n.p.m. Na Wielkim Komorze znajduje się wiele jaskiń lawowych, a wzdłuż wybrzeży ciągną się rafy koralowe.

25. Kongo
Najwyższy punkt: Monts de la Lékéti
Wysokość n.p.m.: 1040 m
Położenie: Lékéti
Monts de la Lékéti jest najwyższym wzniesieniem granitowego masywu Lékéti, znajdującego się na granicy z Gabonem.

26. Lesotho
Najwyższy punkt: Thabana Ntlenyana [Thaba Ntlenyana]
Wysokość n.p.m.: 3482 m
Położenie: 29°28′10″ S 29°16′15″ E; Southern Drakensberg (Południowe Góry Smocze)/Drakensberg (Góry Smocze)/Veld (Weld)/Great Escarpment (Wielkie Urwisko)
Thabana Ntlenyana jest najwyższym szczytem Gór Smoczych i całej południowej Afryki. Znajduje się na terytorium Lesotho, ok. 25 km od przełęczy Sani Pass, przez którą przebiega granica z RPA. Punktem wypadowym w ten rejon Gór Smoczych jest miasto Himeville, a najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Lesotho - Maseru.

27. Liberia
Najwyższy punkt: Guest House Hill
Wysokość n.p.m.: 1385 m
Położenie: Nimba
Guest House Hill jest najwyższym punktem masywu Nimba w obrębie terytorium Liberii. Więcej o tym masywie (ale nie dużo więcej) jest przy opisie najwyższego szczytu Gwinei.

28. Libia
Najwyższy punkt: Bikku Bitti [Pico Bette]
Wysokość n.p.m.: 2286 m
Położenie: Murtafat Tibasti/Tibesti
W północnej części wulkanicznego masywu Tibesti, na granicy Czadu i Libii rozciąga się pasmo Murtafat Tibasti z najwyższym szczytem Bikku Bitti, którego wysokość, w zależności od źródła, wynosi 2286 lub 2267 metrów.

29. Madagaskar
Najwyższy punkt: Maromokotro
Wysokość n.p.m.: 2876 m
Położenie: Tsaratanana/Madagaskar
Maromokotro jest wygasłym wulkanem leżącym w północnej części wyspy Madagaskar. Na jego zachodnich stokach znajduje się rezerwat przyrody. Szczyt znajduje się w wulkanicznym masywie Tsaratanana.

30. Malawi
Najwyższy punkt: Sapitwa Peak [Mount Mulanje] (Sapitwa)
Wysokość n.p.m.: 3002 m
Położenie: 15°58′ S 35°38′ E; Mulanje
Sapitwa (w niektórych źródłach podawana jest też wysokość 3003 m) jest najwyższym szczytem ostańcowego pasma górskiego Mulanje, leżącego na południu Malawi, na granicy z Mozambikiem. Mulanje znajduje się w obrębie prekambryjskiego płaskowyżu krystalicznego, zbudowanego z kwarcytów, granitów i gnejsów, będącego południowym zakończeniem Wielkiego Rowu Zachodniego. Rejon ten jest dobrze zorganizowany pod względem turystycznym - znajduje się tu wiele tras i schronisk. U podnóża szczytu Sapitwa, na wysokości ok. 2200 m, budowane jest (być może już ukończone, prace budowlane trwały jeszcze na początku grudnia 2003 roku) komfortowe schronisko Gisepo, będące doskonałą bazą do wyjścia na szczyt. Wejście ze schroniska zajmuje ok. 4 godzin. W masywie Mulanje można zobaczyć prawdziwe lasy cedrowe. Najbliższym miastem i jednocześnie międzynarodowym portem lotniczym jest Blantyre.
Do Malawi należą dwie wyspy znajdujące się na jeziorze Niasa, przy jego wschodnim brzegu, leżące na terytorium Mozambiku (granica między Malawi a Mozambikiem biegnie środkiem jeziora). Są to Likoma Island (Likoma) i Chisumulu Island.

31. Mali
Najwyższy punkt: Hombori Tondo
Wysokość n.p.m.: 1155 m
Położenie: Hombori
Hombori Tondo jest najwyższym szczytem izolowanego masywu Hombori, znajdującego się w środkowopołudniowej części kraju, na południowy wschód od rozlewisk wewnętrznej delty rzeki Niger, przy granicy z Burkina Faso. U podnóży masywu leży miasto Hombori.

32. Maroko
Najwyższy punkt: Toubkal [Jebel Toubkal, Djebel Toubkal, Massif du Toubkal] (Dżabal Tubkal)
Wysokość n.p.m.: 4165 m
Położenie: 31º03′ N, 7°57′ W; Al-Atlas al-Kabir [Haut Atlas] (Atlas Wysoki)/Al-Atlas [Atlas] (Atlas)
Dżabal Tubkal jest najwyższym szczytem Atlasu Wysokiego, najwyższego pasma górskiego Atlasu. Podawana jest też wysokość 4167 metrów. Szczyt został zdobyty w 1923 roku przez V. Bergera i M. Doulbeau. Dżabal Tubkal jest objęty parkiem narodowym. Atlas Wysoki jest pasmem zbudowanym głównie ze skał krystalicznych oraz wapieni, z rzeźbą typu alpejskiego i formami glacjalnymi w najwyższych partiach. Stanowi barierę klimatyczną - wilgotne stoki północno-zachodnie są porośnięte lasami dębowo-sosnowymi, a na znacznie suchszych stokach południowo-wschodnich dominuje roślinność trawiasta. Najbliższym dużym miastem z międzynarodowym portem lotniczym oraz najlepszą bazą wypadową w Atlas Wysoki jest Marrakush [Marrakech] (Marrakesz).

33. Mauretania
Najwyższy punkt: Kédia d'Idjil (Kidjat Idżdżil)
Wysokość n.p.m.:  915 m
Położenie: Adrar des Iforas (Adrar)/Sahara
Kidjat Idżdżil jest erozyjnym ostańcem, najwyższym na płaskowyżu Adrar, leżącym na zachodnim skraju Sahary. Płaskowyż ten zbudowany jest z prekambryjskich skał krystalicznych (głównie granitów). Kidjat Idżdżil leży na północnym krańcu płaskowyżu, w pobliżu miast Fdayrik [F'Derik] (Fdajrik) i Zuwirat.

34. Mauritius
Najwyższy punkt: Piton de la Rivière Noire
Wysokość n.p.m.:  828 m
Położenie: Mauritius Island (Mauritius)
Piton de la Rivière Noire jest najwyższym punktem wyspy Mauritius. W skład państwa Mauritius, oprócz wyspy Mauritius o powierzchni 1865 km², wchodzą jeszcze trzy dependencje: wyspa Rodrigues (powierzchnia 104 km²) oraz grupy wysp Agalega Islands (Agalega), oddalone od wyspy Mauritius o 935 km na północny zachód i Cargados Carajos Shoals. Całe terytorium zajmuje powierzchnię 2045 km². Wyspy Mauritius i Rodrigues są pochodzenia wulkanicznego, natomiast dwie wyspy Agalega (Północna i Południowa), o łącznej powierzchni ok. 70 km², są pochodzenia koralowego i w czasie odpływu połączone są piaszczystą łachą. W skład grupy Cargados Carajos Shoals wchodzą 22 niezamieszkane wyspy. Wszystkie wyspy należące do Mauritiusu oraz wyspa Reunion tworzą archipelag Maskarenów.

35. Mozambik
Najwyższy punkt: Mount Binga [Monte Binga, Kweza, Point 71] (Binga)
Wysokość n.p.m.: 2436 m
Położenie: Chimanimani/Matabele
Binga jest najwyższym szczytem pasma górskiego Chimanimani, będącego częścią krystalicznego płaskowyżu Matabele, leżącego na granicy Mozambiku i Zimbabwe. Znajduje się na terenie Chimanimani National Park, gdzie, oprócz Bingi, można wyróżnić jeszcze dwa mniejsze szczyty: Mawenje (2399 m) i Dombe (2215 m). Punktem wypadowym w rejon Chimanimani jest miejscowość o tej samej nazwie, a najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Zimbabwe - Harare. Dla Bingi podawane są również wysokości 2437 m i 2439 m.

36. Namibia
Najwyższy punkt: Königstein [Mount Brandberg, Brandberg]
Wysokość n.p.m.: 2606 m
Położenie: Brandberg/Damaraland (Damara)/Wielkie Urwisko
Königstein (w niektórych źródłach można znaleźć wysokość 2573 m lub 2600 m) jest ostańcem i najwyższym szczytem masywu Brandberg, leżącego na wyżynie Damara, zbudowanej ze sfałdowanych prekambryjskich granitów i gnejsów i będącej częścią Wielkiego Urwiska. Cały masyw leży w rejonie pustynnym, stąd występujący tam prawie zupełny brak wody, co należy wziąć pod uwagę przy planowaniu wycieczki w ten rejon, zwłaszcza, że nieco zawikłana orientacyjnie droga z miasta Uis (najlepszego punktu wypadowego w masyw Brandberg) zajmuje co najmniej 4 dni (w obie strony). Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy Namibii - Windhoek (Windhuk). Königstein został zdobyty w 1917 roku przez Reinhardta Maacka.

37. Niger
Najwyższy punkt: Baguezane
Wysokość n.p.m.: 2022 m
Położenie: Aïr [Azbine] (Air)
Baguezane jest wulkanicznym masywem, najwyższym na wyżynie Air, leżącej w południowej części Sahary. Air zbudowana jest głównie z prekambryjskich skał krystalicznych - granitów i gnejsów. Wzmożona aktywność wulkaniczna w trzeciorzędzie wytworzyła w tym rejonie pokrywy lawowe i stożki wulkaniczne (jednym z nich jest właśnie Baguezane).

38. Nigeria
Najwyższy punkt: Chappal Waddi
Wysokość n.p.m.: 2419 m
Położenie: Gotel/Massif de l'Adamaoua (Adamawa)
Chappal Waddi jest najwyższym szczytem masywu górskiego Gotel, leżącego na granicy Nigerii i Kamerunu, będącego jednym z wielu masywów górskich w obrębie wyżyny Adamawa.

© MKJ, 2004